سيد محمد على ايازى
406
كافى پژوهى ( گزارش پايان نامه هاى مرتبط با كلينى و الكافى ) ( فارسى )
3 . حاشيهء خود مؤلّف . 4 . حاشيهاى با نام اختصارى « م ح ق » كه محتمل است علامت اختصارى ديگرى براى محمّد مهدى قزوينى باشد . نسخهء ديگرى از اين شرح در كتابخانهء شخصى حجّة الإسلام سيد على اصغر فحول قزوينى ( از احفاد مرحوم علّامه سيد رضى الدين قزوينى ) وجود دارد كه در اين پژوهش ، به عنوان نسخهء دوم ، قرار داده شده و علامت اختصارى « ل » در اين تحقيق ، نشانگر اين نسخه است . از ويژگى اين نسخه ، آن است كه اين نسخه را شارح كتاب ( ملّا خليل قزوينى ) ، به دارندهء آن هديه كرده است ، چنانچه در ظهر اين نسخه آمده است : هذا الكتاب الشريق قد وهبنى إيّاه العامل العالم قدوة المحدّثين فى عصره و اسوة المتكلّمين و الاصوليّين المقتفى لآثار الأئمّة المعصومين - سلام اللَّه تعالى عليهم أجمعين - شارحه الخليل الغازى القزوينى بمحروسة قزوين . كتبه العبد فى 6 ذى القعدة ، سنة 1079 ه . از آن جايى كه تاريخ مقابلهء نسخهء اوّل ( يا نسخهء اصل در اين تحقيق ) ، با نسخهء مؤلّف ، پس از تاريخ كتابت اين نسخه بوده است ، در نسخهء اصل ، برخى عبارات - كه در نسخهء « ل » نيز وجود دارد - ، خط خوردهاند و به جاى آن ، عبارات ديگرى نوشته شده است . صاحب رياض العلماء ، معتقد است كه شارح ، در طول مدّت عمر خود ، دائماً عبارات و مطالب اين دو شرح را تغيير مىداده است . از اين رو ، بين نسخِ مختلف اين شرح ، اختلافات فراوانى وجود دارد ، به گونهاى كه در مواردى ، بين آنچه در ابتدا نگاشته شده و نسخههاى بعدى آن ، هيچ گونه تناسبى نيست . بر اين اساس ، برخى از شاگران وى ، نظريهها و عبارات سابق را برعبارات لاحق ، ترجيح مىدادند و عبارات لاحق را در نسخههاى خود درج نمىكردند و اين امر ، سبب بروز اختلافات فراوان